याआधीचे स्त्री-पुरुष समानतेविषयीचे काही लिखाण वाचण्यासाठी या लिंक देत आहे.
स्त्री-पुरुष समानातेविषयी माझ्यासारखे लोक बोलतात तेव्हा काही
गोष्टी गृहीत धरलेल्या असतात,
1.
स्त्री- पुरुष समानतेविषयी बोलताना सगळ्या स्त्रिया माझ्या बाजूच्या
असतीलच असं नाही.
2.
स्त्री-पुरुष समानतेच्या थेट/वळणावळणाने विरोधात बोलणाऱ्या स्त्रिया
स्वतः पुरुषसत्ताक पद्धतीच्या बळी आहेत. त्यामुळं त्यांच्याशी लढावं लागलं तरी लढताना
दृष्टीकोन सहानुभूतीचा ठेवावा लागेल.
3.
तत्व म्हणून स्त्री-पुरुष समानता स्वीकारली म्हणजे लगेच उद्यापासून
जग बदलेल असं होणार नाही. तो प्रवास दोघांनी मिळून करावा लागेल.
मुळात तत्व म्हणून स्त्री पुरुष समानता मानताना देखील लोक अटी घालतात.
स्त्रीने सशक्त व्हायला पाहिजे म्हणे त्यासाठी. इथे दोन मुद्दे आहेत, पहिले म्हणजे
प्रचंड वेदना सहन करून एका स्त्रीनेच तुम्हाला जन्माला घातलेलं आहे. त्यामुळे
शारीरिक दृष्ट्या तर ती सशक्त आहेच. बाकी राहिला प्रश्न शिक्षण, नोकरी याचा.
स्त्रीनेच काय प्रत्येकाने शिक्षण घ्यावं आणि आर्थिक दृष्ट्या स्वतःच्या पायावर
उभं राहावं हेच योग्य आहे- मग ती स्त्री, पुरुष कोणी असो. पण थोडा विचार केला तर
लक्षात येईल की आत्ताचे पुरुष वर्चस्व पुरुषाच्या सशक्त असणाऱ्यावर अवलंबून नाही.
भित्रा, कमी शिकलेला, न कमावणारा असा एखादा मुलगा आईवर, बायकोवर सत्ता गाजवताना
तुम्ही आजूबाजूला पाहिलेला नाही? घरची आर्थिक जबाबदारी घेतात म्हणून सत्ता गाजवतात
म्हणावं तर बायकोपेक्षा खूप कमी पैसे मिळवणारे आणि तरी बायकोशी माजात वागणारे कितीतरी
नवरे मला माहिती आहेत.
"आपल्याकडे पुरुषसत्ताक पद्धती आहे. स्त्री-पुरुष समानता येणं
आवश्यक आहे. त्यासाठी स्त्रीला झगडावं लागणार आहे. आणि या सगळ्या प्रवासात मी
स्त्री असो की पुरुष असो एक माणूस म्हणून मी समानतेच्या बाजूने आहे" हे आपण
सतत घोकलं पाहिजे.
एक स्त्री म्हणून विचार केला तर अनेक आघाड्यावर लढावं लागणार आहे,
1.
स्वतःच्या looks, appearance, dressing याला आपल्या अस्तित्वाचा निकष
न होऊ देणे.
2.
आर्थिक दृष्ट्या स्वतःच्या पायावर उभं राहणे.
3.
घरी, कॉलेजात, ऑफिसमध्ये, संसारात पुरुषांच्या बरोबरीने काम करणे,
आणि महत्वाचं म्हणजे जबाबदारी घेणे.
4.
कष्टाची कामे पुरुषाने करावीत अशी अपेक्षा न करता स्वतःला कष्टाच्या
कामांसाठी तयार करणे.
5.
मुलाने प्रपोज केलं पाहिजे, त्यानंच गिफ्ट दिलं पाहिजेत, मुलानंच ड्रायव्हिंग
केलं पाहिजे, त्यानंच खर्च केला पाहिजे असे समज डोक्यातून काढून टाकणे.
6.
स्वतःच्या शिक्षणाचा, करिअरचा, कपडे-दागिने, शाकाहारी-मांसाहारी खाण्याचा
निर्णय स्वत: स्वतःसाठी ठामपणे घेतला
पाहिजे.
7.
भाऊ, नवरा दोघांच्या बरोबरीने दोन्ही घरी आर्थिक व्यवहारात, सर्व
प्रकारच्या निर्णयात आणि जबाबदारीत बरोबरीने सहभागी झालं पाहिजे.
8.
अंधश्रध्दाना बळी नाही पडलं पाहिजे.
9.
सतत स्वतःला प्रश्न विचारत, माणूस म्हणून स्वतःवर काम करत राहिलं
पाहिजे. बदलांना स्वीकारलं पाहिजे नव्हे प्रसंगी बदल घडवले पाहिजेत.
10.बरोबरीचा अधिकार उपभोगताना बरोबरीने जबाबदारी घेतली
पाहिजे.
थोडक्यात काय तर स्त्री म्हणून आपल्याविषयी prejudices नकोत असं वाटत
असेल तर previleges सोडावी लागतील.
उगाच लग्नात प्रोब्लेम येईल, उगाच घरचे दुखावतील, सणा-वाराला तमाशा
नको, एवढीशी तर गोष्ट आहे, तो कमावतोय ना भरपूर, काही कमी पडत नाहीय ना, बाकी
मुलींचे नवरे-सासरचे लोक किती छळतात त्यांना, त्यापेक्षा आपलं बरं आहे ना, मग
त्यांच्यात आणि आपल्यात काय फरक राहिला ही वाक्य कायमसाठी मराठी भाषेतून काढून
टाकली पाहिजेत.
अस विचार करणाऱ्या स्त्रियांना मला सांगावसं वाटतं,
बाई गं तुझ्या लग्नात alrady प्रोब्लेम आहे. फक्त तू denial mode ला
गेली आहेस इतकंच.
घरचे दुखावतील म्हणून तू शांत राहतेस. पण दुखावली जात आहेसच ना. आणि
तू समजुतीने घेतेस म्हणून ते तुझं कौतुक करतायत का? आणि त्यांच्या मनासारखं वागून
देखील हसऱ्या चेहऱ्याने वावरतायत का? माझ्या आईच्या भाषेत कितीही बाबापुता केलं
तरी यांची तोंडं हगायला गेलेली. मग कशाला त्यांच्या दुखण्याचा एवढा विचार करतीयस?
सणा वाराला तमाशा नको असं त्यांना पण वाटत असेल तर तू बोललीस की तुझ्या
मनासारखं करून गप बसतील ते. सणवार चांगले जाणं ही तुझ्या एकटीची जबाबदारी आहे का?
आणि असेल तर का याचा कधी विचार केला आहेस?
एवढीशी गोष्ट आहे. असं तू म्हणतेस. तुझी एवढीशी गोष्ट तितक्याच
समजुतीने ते सोडून देतात?
तिच्यापेक्षा माझं बरं. मग तू काय आता तुझ्यावर हात उचलायची वाट बघती
आहेस काय? फक्त 'मारहाणीलाच' छळ म्हणता येता का?
मग आपल्यात आणि त्यांच्यात फरक काय. या वाक्याचा तर अर्थच मला कळलेला
नाही. ते तुला बरोबरीने वागवत नाहीत इथेच त्यांनी त्यांच्यात आणि तुझ्यात फरक
केलेला आहे. आता वेगळ्यानं तुला फरक दाखवत बसायची काय गरज आहे?
पुरुषसत्ताक संस्कृतीत वाढलेल्या पुरुषासाठी देखील अशा समानतेने
जगणाऱ्या स्त्री सोबत वावरणं थोडं अवघड जाणं स्वाभाविक आहे. पण 'समानता हवी' हे
तत्वं म्हणून एकदा पुरुषांनी स्वीकारलं की तेव्हाचं साहचर्य आत्तापेक्षा कितीतरी
प्रगल्भ असेल अशी मला खात्री वाटते. एका दिवसात अमुलाग्र बदल होणार नाही, हे तर
आहेच. फक्त तो अपोआप होणार नाही. तो आपल्या आपल्या कुवतीप्रमाणं आपल्याला घडवावा
लागेल.
डॉ दाभोलकर वैज्ञानिक दृष्टीकोनाच्या बाबतीत म्हणायचे तेच तत्व आपण
वळवून स्त्री-पुरुष समानतेसाठी उपयोगात आणलं तर?
पहिली पायरी म्हणजे स्त्री-पुरुष समानता हा विचार म्हणून स्वीकारणं.
दुसरं म्हणजे स्त्री-पुरुष समानतेचा प्रचार करणं.
आणि तिसरं म्हणजे स्त्री-पुरुष समानता आचरणात आणणं.
यात सगळे मुद्दे आले असतील असं नाही. त्यामुळे वाचणाऱ्यांनी नक्की
त्यांचे इनपुट्स द्यावेत. फक्त चुका काढण्यासाठी जेव्हा अशा लिखाणावर लोक बोट
ठेवतात तेव्हा नाराज व्हायला होतं. स्त्री-पुरुष समानता तुम्ही मान्य करत असाल तर
तुमचा टोन positive असावा असं मला वाटतं. विचारात, आचारात काय सुधारणा करायची ती
आपण करू, चर्चा करू. पण आपण एका बाजूचं असावं आणि आपलं ध्येय समानता असावं एवढं
मला वाटतं. उगाच ओळखीच्या एखाद्या स्त्रीचं उदाहरण देऊन गोष्टी जनरलाईज करू नयेत.
हा लेख मी फक्त स्त्रियांच्या वतीने लिहिलेला नाही. स्त्री-पुरुष
समानता मानणाऱ्या सर्व स्त्री-पुरुषांच्या बाजूने पुरुषसत्ताक पद्धतीला टिकवणाऱ्या
स्त्री-पुरुषांच्या विरोधात लिहिलेला आहे. वाचणाऱ्या व्यक्तीने ठरवावं की ती
कोणत्या बाजूची आहे.
